« مردم در انجام هر كارى آزادند ولى به شرط آن كه براى حكومت مشكل آفرين نباشد . » « 1 » چرا كه اين تفكّر غلط بر اين اساس شكل گرفته بود كه مردم دوست ندارند « نبوّت » و « خلافت » در خاندان پيامبر جمع شود ! « 2 » و چه اندازه تفاوت است ميان اين گونه سخنان و كلام اميرمؤمنان على ( ع ) : هرگز نديده‌ايد كه شما را به چيزى فرمان دهم مگر آن كه خود قبلًا به آن عمل كرده‌ام و من هرگز شما را از چيزى پرهيز نداده‌ام جز آن كه قبلًا آن را ترك كرده باشم . « 3 » 3 - 3 . سخنان و رجزهاى عاشورايى اصحاب و ياران فداكار امام حسين ( ع ) : از منابع مهمّى كه مقتل نگاران در تجزيه و تحليل وقايع عاشورا از آن سود جسته‌اند ، گنجينهء گرانسنگ سخنان رسا و رجزهاى بلند عاشورايى شهداى كربلا است . از اين سخنان و رجزهاى عاشورايى مىتوان در تبيين اهداف قيام شگرف كربلا و مبانى زير بنايى و شناخت مفاهيم ارزشى آن استفاده كرد و جمال جميلى از صحنهْ صحنهء عاشورا و مراتب جانبازى عاشوراييان به تصوير كشيد كه كار شيفتگان مكتب حسينى را در اين آينهء تمام نماى خداوندى به حيرت بكشاند ؛ حيرتى كه ريشه در عظمت وجودى و ابعاد ناشناختهء شخصيّتى اين عزيزان داشته باشد . در بررسى كتب مقاتل فارسى ، به مناسبت از اين سخنان و رجزهاى ماندگار سخن به ميان خواهد آمد ، از اين روى در اينجا به عنوان تيمّن و تبرّك فقط از رجز حماسى و شورآفرينى ياد مىكنيم كه در حنجرهء علمدار كربلا به هنگام رويارويى با سپاهيان دشمن به گُل نشست و باورهاى ژرف او را به زيبايى تصوير كرد : وَ اللَّهِ انْ قَطَعْتُموُا يَمينى * انّى احامى ابداً عَن دينى « 4 »

--> ( 1 ) . النَّاسُ فِى سَعَةٍ مَا لَم يَحُولُوا بَينَنَا وَ بَينَ مُلكِنَا ( همان ، ص 402 ، به نقل از طبرى ، ج 4 ، ص 294 و ابن اثير ، ج 3 ، ص 283 ) ( 2 ) . انَّ قَومَكُم كَرِهُوا انْ تَجْتَمِعَ فِيكُم النُّبُوَّةُ وَالخَلَافَة ( همان ، ص 403 ، به نقل از شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 63 و ج 3 ، ص 106 ) ( 3 ) . مَا امَرتُكُم بِشَىءٍ الّا وَقَد سَبَقْتُكُم بِالعَمَلِ بِهِ ، وَلَا نَهَيْتُكُم عَنْ شَىءٍ الّا وَقَد سَبَقَتْكُم بِالنَّهىِ عَنْهُ ( همان ، كافى ، ج 2 ، باب ورع ، ص 78 ) . ( 4 ) . به خدا سوگند كه اگر دست مرا ( از بدنم ) جدا كنيد ، دست از حمايت دين خود برنمىدارم .